Mutfak Yerleşim Tipleri: Tek Duvar, Paralel, L, U, Ada ve Yarımada Mutfak Hangi Eve Uygun?

Önce temel ilke: çalışma üçgeni

Mutfakta en sık gidip gelinen üç nokta evye, ocak ve buzdolabıdır. Bu üç noktayı birleştiren hayalî üçgene çalışma üçgeni denir. Kenarlar çok kısaysa tezgâh yetmez ve mutfak sıkışık hisseder. Çok uzunsa yemek hazırlarken gereksiz adım atılır.

Kuzey Amerika'daki mutfak ve banyo tasarımcıları derneği NKBA'nın planlama ilkelerine göre üç kenarın toplamı en fazla 26 feet (yaklaşık 7,9 m) olmalı, tek bir kenar 4 feet'ten (yaklaşık 1,2 m) kısa, 9 feet'ten (yaklaşık 2,7 m) uzun olmamalıdır. Evin ana geçiş yolu üçgenin içinden geçmemeli, bir ada ya da yarımada da üçgenin herhangi bir kenarını yaklaşık 30 cm'den fazla kesmemelidir.

Bu ölçüler Türkiye'de bağlayıcı bir yönetmelik değildir. Tasarımcıların kullandığı bir iyi uygulama ölçüsüdür. Tek duvar mutfakta ise her şey aynı hizada olduğu için üçgen oluşmaz. Orada sıralama önem kazanır.

1. Tek duvar (düz) mutfak

Bütün dolaplar, tezgâh ve cihazlar tek bir duvar boyunca sıralanır. Stüdyo daireler, 1+1'ler ve salonun bir köşesine yerleştirilen mutfaklar için uygundur. Beyaz eşya üreticilerinin planlama rehberleri, cihazların rahat sığması için en az 3 metrelik bir duvar önerir.

Artısı: En az yeri kaplar, tesisat tek duvarda toplanır. Eksisi: Tezgâh ve depolama alanı sınırlıdır, duvar uzadıkça yürüme mesafesi artar.

Öneri: Evyeyi ortaya, ocak ile buzdolabını iki uca yerleştirin. Evye ile ocak arasında yemek hazırlamaya yetecek kesintisiz bir tezgâh bırakın. Üst dolapları tavana kadar uzatmak depolama açığını kapatmanın en kolay yoludur.

2. Paralel (koridor) mutfak

İki karşılıklı duvara birer tezgâh yerleştirilir. Dar ve uzun mutfak odalarında alanı en verimli kullanan yerleşimdir. Çalışma üçgeni iki tezgâh arasında kısa ve dengeli kurulur.

Belirleyici ölçü iki tezgâh arasındaki koridordur. NKBA, tezgâh, dolap ve cihaz önleri arasında ölçülen çalışma koridorunun tek kişilik mutfakta en az 42 inç (yaklaşık 107 cm), birden fazla kişinin çalıştığı mutfakta en az 48 inç (yaklaşık 122 cm) olmasını önerir. Bunun altında, açık bir bulaşık makinesi ya da fırın kapağı karşı tezgâha geçişi kapatır.

Öneri: Koridorun iki ucunda da kapı varsa mutfak bir geçiş yoluna dönüşür. Mümkünse bir ucu pencere ya da kapalı duvar olarak bırakın. Evye ve ocağı aynı tarafa koymak, sıcak tencereyle koridoru karşıdan karşıya geçme ihtiyacını azaltır.

3. L mutfak

Tezgâh, birbirine dik iki duvar boyunca uzanır. Hem küçük hem orta büyüklükteki mutfaklara uyar ve bir tarafı açık kaldığı için salona açılan mutfaklarda en sık tercih edilen yerleşimlerden biridir. Açık kenara ileride bir masa ya da küçük bir ada eklemek de mümkündür.

Dikkat: L'nin köşesindeki alt dolap, içine uzanması zor bir ölü alan oluşturur. Köşe karuseli veya çekilir köşe mekanizması bu alanı kullanılabilir hâle getirir.

Öneri: Evye ve ocağı L'nin farklı kollarına yerleştirin. Köşenin iki yanında da tezgâh bırakmak, hazırlık alanını köşe boyunca kesintisiz kullanmanızı sağlar. Buzdolabını kolun ucuna, mutfağa girişe yakın koymak üçgeni dışarıdan gelen trafikten korur.

4. U mutfak

Tezgâh üç duvarı çevreler. En fazla tezgâh ve depolama alanını veren yerleşimdir. Yemek pişirmeyi seven ve geniş, kapalı bir mutfak odası olan evlere uygundur.

Dikkat: Karşılıklı kollar arasında çekmeceler ve kapaklar açıkken rahat hareket edebilmek için üretici rehberleri en az 2 metre iç genişlik önerir. U mutfakta iki köşe olduğu için köşe mekanizması ihtiyacı da iki katına çıkar. Üç taraf dolapla kapandığında mutfak kapalı hissedebilir.

Öneri: Mutfağı salonla ilişkilendirmek istiyorsanız U'nun bir kolunu üst dolapsız bir yarımada olarak tasarlayın. Böylece depolama korunurken görüş açılır.

5. Ada mutfak

Duvardaki tezgâhlara ek olarak odanın ortasında serbest duran bir tezgâh, yani ada bulunur. Geniş, açık planlı mutfaklarda hem ek çalışma yüzeyi hem de oturma ve sosyalleşme alanı sağlar.

Ada her mutfağa sığmaz. Üretici rehberleri ada için yaklaşık 15 m² mutfak alanını alt sınır olarak verir. Asıl ölçü ise adanın çevresidir: Adayla karşısındaki tezgâh arasında yine en az 107 cm (tek kişi) veya 122 cm (birden fazla kişi) çalışma koridoru, yalnızca yürünen tarafta en az 36 inç (yaklaşık 91 cm) geçiş bırakılmalıdır. Ocaklı bir ada için en az 1,80 m ada uzunluğu ve güçlü bir davlumbaz planlanması önerilir.

Dikkat: Adaya evye ya da ocak koymak, su, gider, elektrik ve gerekirse aspiratör hattının zeminden veya tavandan getirilmesi demektir. Özellikle gider hattının yeterli eğimle taşınması gerekir. Bu, şap ve zemin kaplamasından önce kararlaştırılmalıdır.

6. Yarımada mutfak

Yarımada, bir ucu duvara ya da mevcut tezgâha bağlı olan ada gibidir. Adaya göre daha az yer ister. Üretici rehberleri yarımada için yaklaşık 10 m² alanın yeterli olabileceğini belirtir. Salona açık (amerikan) mutfaklarda mutfakla oturma alanını ayırmanın, aynı zamanda bar tezgâhı ve kahvaltı yeri kazanmanın pratik bir yoludur.

Öneri: Yarımadanın salona bakan tarafını oturma için kullanacaksanız, o tarafta tezgâhı dolap gövdesinden biraz taşırarak diz boşluğu bırakın. Bağlı olduğu uç tesisata yakın olduğu için yarımadaya evye koymak, ortadaki bir adaya göre genellikle daha kolaydır.

Altı yerleşimin hızlı karşılaştırması

Planlarken bakılacak temel ölçüler

İnç ve feet cinsinden verilen değerler yuvarlanarak santimetreye çevrilmiştir. Kesin ölçüler odanın, cihazların ve kullanıcıların özelliklerine göre projede belirlenir.

Yerleşime karar verirken sorulacak 5 soru

1. Odanın ölçüleri ve açıklıkları neler? Duvar uzunlukları, kapı ve pencerelerin yeri, radyatör ve kolonlar yerleşimi büyük ölçüde kendiliğinden belirler.
2. Mutfakta aynı anda kaç kişi çalışıyor? İki kişi birlikte yemek yapıyorsa koridor genişliği ve ikinci bir hazırlık alanı önem kazanır.
3. Mutfak salona açık mı, kapalı mı kalacak? Açık plan L, ada ve yarımadayı; kapalı oda paralel ve U'yu öne çıkarır. Açık mutfakta aspiratörün gücü ve sessizliği de ayrıca önemlidir.
4. Tesisat noktaları taşınabilir mi? Evye, bulaşık makinesi ve ocağın yeri su, gider, elektrik ve baca hatlarına bağlıdır. Gider hattının yeni yere eğimle ulaşıp ulaşamayacağı, yerleşimin uygulanabilirliğini belirler.
5. Ne kadar depolamaya ihtiyacınız var? Kiler, büyük tencere ve küçük ev aletleri için yer gerekiyorsa U ya da ada eklenmiş bir L daha rahattır.

Didim'deki evler için notlar

Salona açık mutfaklarda yemek kokusu ve nem doğrudan yaşam alanına yayılır. Deniz kenarındaki evlerde bu nem, dolap gövdelerini ve kenar bantlarını da zorlar. Bu yüzden açık mutfak planlarken dışarıya atım yapan, yeterli kapasitede bir aspiratör ve neme dayanıklı dolap malzemesi yerleşim kadar önemlidir. Malzeme ve donanım seçimini banyo ve mutfak tadilatı sayfamızda ayrıca anlattık.

Apartman dairelerinde evyeyi bir adaya ya da karşı duvara taşımak isteniyorsa, gider hattının döşeme içinde yeterli eğimle taşınıp taşınamayacağı önceden kontrol edilmelidir. Bu mümkün değilse adaya evye yerine ocak koymak ya da adayı yalnızca hazırlık ve oturma tezgâhı olarak kullanmak daha sağlıklı bir çözümdür. Yılın bir bölümünde kapalı kalan yazlık evlerde, temizliği kolay yüzeyler ve kapaklı depolama da bakım yükünü azaltır. Bu konudaki detayları temizliği kolay ev tasarımı yazımızda bulabilirsiniz.

Mutfağınızın yerleşimini birlikte planlayalım

Key İnşaat & İç Mimarlık olarak mutfak projelerinde önce yerleşimi, tesisat noktalarını ve ölçüleri netleştiriyor, dolap ve tezgâh seçimine ondan sonra geçiyoruz. Planı uygulamadan önce görmek için proje çizimi ve 3D görselleştirme yazımıza, küçük mekânlar için küçük daireler için iç mimari çözümleri rehberimize bakabilir ya da 0538 418 78 79 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Verilen ölçüler NKBA'nın planlama ilkelerinden ve beyaz eşya üreticilerinin yayımladığı planlama rehberlerinden yuvarlanarak alınmıştır. Kesin ölçüler her mutfak için yerinde ölçüyle belirlenir.

Key İnşaat & İç Mimarlık Ekibi Didim, Aydın

2020'den bu yana Didim'de inşaat, iç mimarlık ve tadilat projeleri yürütüyoruz.